საგადასახადო დავისას გადამწყვეტია თითოეული სადავო ოპერაციის ფაქტი, საგადასახადო პერიოდი, გამოყენებული ნორმის იმ დროს მოქმედი რედაქცია და პირველადი დოკუმენტები. მიმდინარე საგადასახადო სისტემაში მცირე ბიზნესის სტატუსის შესაბამისი შემოსავლის ძირითადი განაკვეთია 1%, ხოლო დღგ-ის სავალდებულო რეგისტრაციის ზოგადი ზღვარია 100 000 ლარის დასაბეგრი ოპერაცია ნებისმიერ უწყვეტ 12 თვეში. ეს ორი სხვადასხვა რეჟიმია და მათი ერთმანეთში არევა საგადასახადო რისკს ქმნის.
ნორმატიული საფუძველი: საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი
მცირე ბიზნესის სტატუსი: ვინ შეიძლება ისარგებლოს
საგადასახადო კოდექსის 88-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს. ეს არ არის შპს-ის, სააქციო საზოგადოების ან სხვა იურიდიული პირის ავტომატურად გამოსაყენებელი სტატუსი. ამიტომ შპს-ისა და ინდივიდუალური მეწარმის საგადასახადო ტვირთის შედარებისას 1%-იანი რეჟიმის უნივერსალურ შეთავაზებად წარმოდგენა არასწორია.
მაგალითად, თუ პირი ფლობს შპს-ის 100%-იან წილს, თავად ეს გარემოება არ ნიშნავს, რომ კომპანიის შემოსავალი მცირე ბიზნესის სპეციალური რეჟიმით დაიბეგრება. ცალკე უნდა შემოწმდეს, ახორციელებს თუ არა საქმიანობას მეწარმე ფიზიკური პირი, რა საქმიანობაა დაშვებული სპეციალურ რეჟიმში და რა პირობებით მიენიჭა მას სტატუსი.
კანონის შესაბამისი მუხლისაგადასახადო აქტის თითოეული ეპიზოდის შემოწმება
დარიცხვის შესწავლისას მოამზადეთ ცალკე სამუშაო ცხრილი ოპერაციის თარიღით, კონტრაგენტით, დოკუმენტის ნომრით, გადასახადის სახით, საგადასახადო ორგანოს ანგარიშითა და საწარმოს შესაბამისი ჩანაწერით. საჭიროების შემთხვევაში განასხვავეთ ძირითადი გადასახადი, ჯარიმა და საურავი: ამ კომპონენტებს სხვადასხვა სამართლებრივი და ფაქტობრივი არგუმენტი შეიძლება ეხებოდეს.
განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ, რომ სამართლებრივი შეფასებისას გამოყენებული რედაქცია ემთხვეოდეს კონკრეტული საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის პერიოდს. ოპერაციის შემდგომ მიღებული ცვლილება ავტომატურად ვერ გახდება წარსული ოპერაციის შეფასების საზომი.
კანონის შესაბამისი მუხლიმნიშვნელოვანი პირობები და მონაცემები
პირველადი დოკუმენტები
ხელშეკრულება, ინვოისი, ანგარიშსწორება, მიღება-ჩაბარება და შესრულების მტკიცებულება უნდა შეესაბამებოდეს რეალურ ოპერაციას.
აქტის სამართლებრივი შეფასება
შეამოწმეთ ორგანოს კომპეტენცია, დასკვნის ფაქტობრივი საფუძვლები, შესაბამისი ნორმის გამოყენება და საჩივრის ვადა.
პოზიციის ფორმირება
ყველა ეპიზოდზე ცალკე უნდა იყოს წარმოდგენილი ფაქტი, მტკიცებულება, ნორმა და მოთხოვნა. ეს ამცირებს მნიშვნელოვანი არგუმენტის გამორჩენის რისკს.
დოკუმენტების თანხვედრა
საგადასახადო საკითხში ერთი ინვოისის არსებობა არ იძლევა პასუხს, სინამდვილეში რა განხორციელდა. შეადარეთ ხელშეკრულების საგანი, ანგარიშსწორება, მიღება-ჩაბარება, შესრულების მასალა და საბუღალტრო აღრიცხვა. თუ დოკუმენტებში განსხვავებული მომსახურების აღწერაა, გაარკვიეთ მიზეზი და დააფიქსირეთ რეალური ფაქტები. მოწესრიგებული ქრონოლოგია, რომელიც თითოეულ ოპერაციას კონკრეტულ მტკიცებულებას უკავშირებს, უფრო გამჭვირვალეა, ვიდრე ათობით უსისტემო დანართი.
რას უნდა პასუხობდეს საჩივარი
საგადასახადო საჩივარი უნდა პასუხობდეს შემმოწმებლის კონკრეტულ დასკვნებს. ცალკე დაასახელეთ ფაქტობრივი შეცდომა, ნორმის არასწორი გამოყენება, მტკიცებულების შეფასების პრობლემა და აუცილებლობის შემთხვევაში პროცედურული დარღვევა. ცხრილში მიუთითეთ თითოეულ სადავო თანხაზე შეუსაბამობა და დასკვნა. ზოგადი კრიტიკა, რომ ორგანომ „არასწორად შეაფასა საქმეც“, ძნელად ცვლის კონკრეტული დარიცხვის საფუძველს.
რატომ უნდა გადამოწმდეს მოქმედი რედაქცია
მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განასხვავოთ ოპერაციის განხორციელების თარიღისთვის მოქმედი საგადასახადო ნორმა და საჩივრის განხილვისას არსებული პროცედურული წესი. კანონის შემდგომი ცვლილება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ის წარსულ ოპერაციაზეც იგივე ფორმით გავრცელდება. პერიოდების მიხედვით ცალ-ცალკე განსაზღვრეთ სამართლებრივი შედეგი. მაცნეს ბმული გამოიყენეთ არა მხოლოდ კანონის სათაურისთვის, არამედ ცვლილებების ისტორიისა და კონსოლიდირებული რედაქციის შემოწმებისთვის.
რატომ ვერ ჩაანაცვლებს ინვოისი რეალურ შესრულებას
საგადასახადო შემოწმებისას მხოლოდ სწორად გამოწერილი ინვოისის არსებობა შესაძლოა ვერ პასუხობდეს კითხვას, მართლაც განხორციელდა თუ არა მომსახურება ან საქონლის მიწოდება. განსაკუთრებით მომსახურების ხელშეკრულებებში შეინახეთ ტექნიკური დავალება, სამუშაო ვერსიები, მიღება-ჩაბარების დოკუმენტი, შესრულების შედეგი და ბიზნესმიზნის განმარტება. საქონლისას მნიშვნელოვანია მოძრაობა, გადაზიდვა, საწყობის ჩანაწერები და მიმღების დადასტურება. თუ ადმინისტრაციულ ორგანოსთან წარმოიშვა დავა, გადაამოწმეთ კონკრეტულად რომელი ფაქტი ან ნორმაა სადავო და ხომ არ ხდება ერთი და იმავე არგუმენტის გამეორება მტკიცებულების გარეშე. ცალკე მოამზადეთ სადავო ოპერაციების ცხრილი თარიღებით, თანხებით, დოკუმენტებითა და კომპანიის პოზიციით. გადასახადების გამოთვლა, საჩივრის ფორმა და ვადა დამოკიდებულია იმ სამართლებრივ აქტზე, რომლის გასაჩივრებაც იგეგმება.
რის მიხედვით უნდა გაიშალოს საგადასახადო შემოწმება
ცალკე გააკეთეთ ცხრილი თითოეული ოპერაციისთვის: კონტრაგენტი, ხელშეკრულება, ინვოისი, შესრულების აქტი, მიწოდების ადგილი და დრო, ანგარიშსწორება, დეკლარაციაში ასახვა და შემმოწმებლის პრეტენზია. ერთი ზოგადი საპასუხო წერილი ხშირად ვერ აუქმებს მრავალ დამოუკიდებელ ეპიზოდს. შემოსავლის აღრიცხვა, დღგ-ის ადგილი და მოგების გადასახადის საგანი სხვადასხვა საკვლევი საკითხებია; ერთში სწორი კლასიფიკაცია მეორეში ავტომატურ შედეგს არ იძლევა.
დღგ-ის 100 000 ლარი: რა უნდა დაითვალოთ
საგადასახადო კოდექსის სავალდებულო რეგისტრაციის წესით, მნიშვნელობა აქვს ნებისმიერი უწყვეტი 12 თვის განმავლობაში განხორციელებული დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების მოცულობას და არა მხოლოდ კალენდარული წლის 1 იანვრიდან დაგროვილ გაყიდვებს. კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში 100 000 ლარის გადაჭარბების შემდეგ რეგისტრაციისთვის მიმართვის ზოგადი ვადაა არა უგვიანეს 2 სამუშაო დღისა. ასევე შესამოწმებელია ოპერაციების დასაბეგრი ხასიათი, გამონაკლისები, დრო და ადგილი: მხოლოდ საბანკო ჩარიცხვების დაჯამება საკმარისი არ არის.
მცირე ბიზნესი: 1%-ის არასწორი გამოყენების მაგალითი
შემოსავლების სამსახურის გამოქვეყნებული წესით მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე პირის შესაბამისი დასაბეგრი შემოსავალი ჩვეულებრივ 1%-ით იბეგრება. ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული ერთობლივი შემოსავლის 500 000-ლარიანი წლიური ზღვრის გადაჭარბებისას კანონით დადგენილ პერიოდზე 3% შეიძლება გახდეს გამოყენებადი; ღვინის ტურიზმისა და აგროტურიზმისთვის დაწესებულია განსხვავებული ზღვარი. ეს წესი არ ნიშნავს, რომ ყველა ინდივიდუალური მეწარმე ან ყველა საქმიანობა ავტომატურად 1%-იანი რეჟიმის ბენეფიციარია.
საჩივარში თანხისა და ნორმის შედარება
საჩივრის თითოეული ნაწილი მიუთითებდეს შემოწმებით დარიცხულ თანხას, შესაბამის პერიოდს, საგადასახადო ორგანოს დასკვნას, კანონში კონკრეტულ საფუძველს და საწინააღმდეგო დოკუმენტს. გამიჯნეთ ძირითადი გადასახადი, საურავი და ჯარიმა. თუ ორგანომ თანხა დაარიცხა ისეთი მტკიცებულებით, რომელიც არ ასახავს შესრულებულ მომსახურებას, მოიპოვეთ შესრულების დეტალური ანგარიში, მიმოწერა და გადახდის მიზნობრიობა. უსაფუძვლოა შემდგომ შედგენილი დოკუმენტის ისე წარმოჩენა, თითქოს იგი თავდაპირველად არსებობდა. გასაჩივრების ვადები სპეციალური საგადასახადო წესებიდან დადგინდება.
საგადასახადო შემოწმების დოკუმენტების პრაქტიკული მატრიცა
კომპანიის ბუღალტერმა და იურისტმა ერთად შექმნან მატრიცა ყველა სადავო ეპიზოდისთვის. პირველ სვეტში ჩაიწეროს ოპერაციის თარიღი, მეორე სვეტში: ხელშეკრულება და დანართი, მესამეში: მიწოდების ან მომსახურების შესრულების მტკიცებულება, მეოთხეში: გადახდა, მეხუთეში: შესაბამისი დეკლარაცია, მეექვსეში: შემმოწმებლის მიერ გამოყენებული ნორმა. დაამატეთ, რომელი მტკიცებულება შედგა ოპერაციის მომენტში და რომელი დაიწერა მოგვიანებით. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან მხოლოდ შემდგომ შედგენილი ცნობა ვერ ჩაანაცვლებს იმ დროს არსებულ რეალურ დოკუმენტაციას. თუ დავა ეხება უცხოელი კლიენტისთვის მომსახურების გაწევას, შემოწმდეს მომსახურების ადგილი, მიმღები, ხელშეკრულებით გაწერილი შედეგი და დღგ-ის სპეციალური წესი. განსხვავებული სამართლებრივი რედაქციები შეიძლება ვრცელდებოდეს სხვადასხვა საგადასახადო პერიოდზე; ერთ-ერთის დღევანდელი ტექსტით ყველა წარსული ოპერაციის შეფასება მცდარია. მომზადებული ფაილი უნდა იკითხებოდეს ეკონომიკური და სამართლებრივი კავშირის მიხედვით.
საგადასახადო თანხის დამოუკიდებელი გადათვლა
შემოწმების აქტში მითითებული თანხა ცალკე გადაითვალეთ: ძირითადი გადასახადი, საურავი, ჯარიმა, უკვე გადახდილი თანხა და შესაძლო ჩამოსაწერი ან ჩასათვლელი ოდენობები. თუ მიზეზი აღრიცხვის განსხვავებაა, შეცდომის გასწორება და სამართლებრივი დავა შეიძლება სხვადასხვა პროცედურას მოითხოვდეს. მცირე ბიზნესის 1%-იანი რეჟიმი არ გავრცელდეს იმ საქმიანობაზე, რომლისთვისაც სტატუსი საერთოდ არ მოქმედებს; 500 000-ლარიანი ზღვრის გადაჭარბებისას გაითვალისწინეთ 3%-ის გამოყენების შესაბამისი პერიოდი და გამონაკლისები. დღგ-ის 100 000-ლარიან ზღვარზე ყურადღება მიაქციეთ მოძრავ 12-თვიან პერიოდს და არა მხოლოდ საანგარიშო წელს. საკონტროლო კითხვებია: იყო თუ არა ოპერაცია დღგ-ით დასაბეგრი; რომელი თარიღიდან წარმოიშვა რეგისტრაციის ვალდებულება; გადაიხადა თუ არა პირმა თანხა სწორ პერიოდში; რა მტკიცებულებას ეფუძნება თითოეული პოზიცია. საჩივარში მხოლოდ ორგანოს კრიტიკა ვერ ჩაანაცვლებს მათემატიკურად გამართულ ალტერნატიულ კალკულაციას.