ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში ერთმანეთისგან განასხვავეთ შესრულების მოთხოვნა, დამატებითი ვადის მიცემა, შეწყვეტა, ზიანის ანაზღაურება და პირგასამტეხლო. სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის შესაბამისი მექანიზმები უნდა შეფასდეს დარღვევის ბუნებასა და შეთანხმების პირობებთან ერთად. ზიანისთვის საჭიროა არა მხოლოდ დარღვევის აღწერა, არამედ ოდენობისა და მიზეზობრივი კავშირის დასაბუთებაც.
ნორმატიული საფუძველი: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი
შეწყვეტა, პირგასამტეხლო და ზიანი ერთიდაიგივე მოთხოვნა არ არის
ხელშეკრულების დარღვევისას სამართლებრივი შედეგების არჩევა დამოკიდებულია დარღვევის ხასიათზე, შეტყობინებასა და ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სამოქმედო წესზე. ხელშეკრულებიდან გასვლა შეიძლება იწვევდეს გადაცემულის დაბრუნებას, მაგრამ დაკარგული სარგებლის მოთხოვნა ცალკე მოითხოვს სავარაუდო შემოსავლისა და მიზეზობრივი კავშირის დამადასტურებელ მტკიცებულებებს.
თუ კონტრაქტში გათვალისწინებულია დღიური პირგასამტეხლო, მისი კალკულაციის ცხრილში ჩაწერეთ ვალდებულების შესრულების ვადა, დარღვევის რეალური პერიოდი, გამოსათვლელი ბაზა და შეთანხმებული პროცენტი. ამისგან დამოუკიდებლად შეაფასეთ, აქვს თუ არა კრედიტორს დამატებითი ზიანის მოთხოვნის უფლება შესაბამისი ხელშეკრულებისა და კანონის საფუძველზე.
კანონის შესაბამისი მუხლიროგორ მოქმედებს ეს წესი პრაქტიკაში
თუ მიმწოდებელი აგვიანებს ტექნიკის მიწოდებას 18 დღით, მოთხოვნაში ცალ-ცალკე მიუთითეთ: როდის გახდა შესრულება გადასახდელი, რა წერილობითი გაფრთხილება გაიგზავნა, ხელშეკრულებაში რა სანქცია წერია და რა რეალური ფინანსური დანაკარგი დადგა. პირგასამტეხლოს არსებობა თვითონ არ ამტკიცებს ზიანს.
რა დაირღვა სინამდვილეში
ფაქტობრივი შესრულება შეადარეთ ხელშეკრულების კონკრეტულ ვალდებულებას: მოცულობას, ხარისხს, ვადასა და მიღების წესს. ერთი და იგივე შეუსრულებლობა შეიძლება სხვადასხვა სამართლებრივ შედეგს იწვევდეს იმის მიხედვით, იგი არსებითია თუ გამოსწორებადი. წინასწარ გაარჩიეთ, რა დამტკიცდება ხელშეკრულებით, აქტებითა და მიმოწერით.
შეტყობინება და დამატებითი ვადა
ხელშეკრულების ზოგიერთ ურთიერთობაში შეწყვეტამდე შეიძლება აუცილებელი იყოს შეტყობინება ან დამატებითი ვადის მიცემა. ამიტომ დაუყოვნებელი ცალმხრივი შეწყვეტა ყოველთვის არ არის ყველაზე უსაფრთხო გზა. გაითვალისწინეთ შეთანხმების სპეციალური პროცედურა და მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი; დარღვევის შესახებ წერილი უნდა აღწერდეს გარემოებებს, მოთხოვნილ გამოსწორებას და გონივრულ ვადას.
პირგასამტეხლო და ზიანი
პირგასამტეხლოს დათქმა არ გამორიცხავს ყველა სხვა კითხვას: როდის იწყება დარიცხვა, რა არის გამოთვლის ბაზა, არსებობს თუ არა მაქსიმალური ოდენობა და რა კავშირი აქვს მოთხოვნას ზიანთან. ზიანის ანაზღაურებისთვის ცალკე შეიძლება გახდეს საჭირო დარღვევის, მიზეზობრივი კავშირის და ზიანის ოდენობის მტკიცება. ამიტომ მოთხოვნა წარმოადგინეთ გამჭვირვალე გამოთვლის ცხრილით.
დარღვევის გამოსწორების უფლება
ხელშეკრულების შეწყვეტის გზის არჩევისას მნიშვნელოვანია დარღვევის ხასიათი. თუ შესრულება შესაძლებელია და კანონი ან კონტრაქტი დამატებითი ვადის მიცემას მოითხოვს, დაუყოვნებელი შეწყვეტა შეიძლება დაუცველი აღმოჩნდეს. ზოგი არსებითი დარღვევა განსხვავებულ შედეგს იძლევა. დაწერეთ შეტყობინება ისე, რომ აღწერდეს კონკრეტულ ვალდებულებას, დარღვევას, მოთხოვნილ გამოსწორებას და შესაძლო შემდგომ მოქმედებას, სათანადო სამართლებრივი საფუძვლის არსებობისას.
ზიანის გამოთვლა და პასუხისმგებლობის შეზღუდვა
ფულადი მოთხოვნა სჯობს გაიშალოს ცალკე პოზიციებად: შეუსრულებელი ნაწილის ღირებულება, დამატებითი ხარჯი, შესაძლო სხვა ზიანი და შეთანხმებული პირგასამტეხლო. თითოეულს შესაბამისი სამართლებრივი წინაპირობა და მტკიცებულება სჭირდება. ხელშეკრულებაში შეიძლება არსებობდეს პასუხისმგებლობის ლიმიტი, გამონაკლისი ან შეტყობინების ვადა, რაც ცვლის მოთხოვნის მოცულობას. გამოთვლის ცხრილი უნდა შეიცავდეს თანხას, წყაროს, თარიღს და ფორმულას.
ვალდებულების დარღვევიდან ზიანის მოთხოვნამდე
ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება და ზიანის ანაზღაურება უნდა გაანალიზდეს ცალ-ცალკე. ყველა დარღვევა ავტომატურად არ აძლევს მხარეს დაუყოვნებლივ შეწყვეტის უფლებას, ხოლო ზიანის მოთხოვნა საჭიროებს მოცულობისა და მიზეზობრივი კავშირის დასაბუთებას. დააფიქსირეთ, რომელი სახელშეკრულებო ვალდებულება დაირღვა, როდის გახდა შესრულება სავალდებულო, მიეცა თუ არა გამოსწორების შესაძლებლობა და რა ფინანსური შედეგი მოჰყვა დარღვევას. მაგალითად, დაგვიანებული მიწოდებისას უნდა გაიმიჯნოს გადახდილი დამატებითი ხარჯი და სავარაუდო დაკარგული მოგება. შემდგომი მიმოწერისას მოერიდეთ ისეთ ფორმულირებას, რომელიც უნებლიედ ადასტურებს პირობების შეცვლას ან მოთხოვნაზე უარის თქმას. ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული პირგასამტეხლო და ზიანი ერთმანეთში მექანიკურად არ უნდა გაერთიანდეს: მათი ურთიერთმიმართება ცალკე შესაფასებელია.